Gezonde leefstijl nog actueler

De laatste tijd is er steeds meer aandacht voor een gezonde leefstijl. Bij de ROHA staat dit onderwerp al wat langer op de agenda. Maar met de ervaring van de afgelopen maanden blijkt het extra belangrijk om aandacht te besteden aan leefstijl, zeker bij de patiënten met een chronische aandoening, met obesitas of bij ouderen. Deze groepen lopen meer risico op COVID-19. In dit document staat onder andere beschreven wat de relaties zijn en waarom er met een gezondere leefstijl veel winst valt te behalen.

In de afgelopen periode hebben we vanuit de praktijken wisselende verhalen gehoord over de aandacht voor patiënten wat leefstijl betreft. Sommigen gingen juist actief aan de slag met voeding of stoppen met roken, terwijl anderen toch wat kilo’s waren aangekomen door weinig bewegen en meer snacken. Met de tips in het document heb je wellicht wat meer tools om je patiënten te kunnen ondersteunen/helpen.

Rol van obesitas

Relatie obesitas, immuunsysteem en COVID-19
“Obesitas verhoogt het risico op een ernstiger verloop van COVID-19. Een belangrijke verklaring daarvoor is de grote hoeveelheid buikvet, die het immuunsysteem uit balans brengt.” Deze woorden sprak prof. dr. Liesbeth van Rossum, hoogleraar Obesitas en Stress en internist-endocrinoloog aan het Erasmus MC Rotterdam tijdens het webinar “Obesitas en COVID-19”. Dit webinar van het Obesitas Platform is op 7 mei gevolgd door circa 1.100 zorgprofessionals. 

Overgewicht bij 77 procent van de IC-patiënten 
Volgens Van Rossum kwamen twee pandemieën samen: de acute pandemie van het coronavirus en de chronische pandemie van overgewicht. Veel coronapatiënten die in Nederland op de intensive care (IC) werden opgenomen, hebben overgewicht, zo blijkt uit onderzoek van de Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE). Van de IC-patiënten met COVID-19 heeft 77 procent overgewicht (BMI vanaf 25) en bij 30 procent is sprake van obesitas (BMI vanaf 30). Van Rossum: ‘Dat zijn hogere percentages dan gemiddeld in Nederland voorkomt. Van de volwassen bevolking heeft 50 procent overgewicht en bij 15 procent is sprake van obesitas.’ 

Waarom obesitas nadelig is bij COVID-19 
Er zijn vier belangrijke oorzaken voor het feit dat COVID-19-patiënten met obesitas relatief vaak op de IC werden opgenomen, aldus Van Rossum: 

  • Obesitas verhoogt het risico op diabetes type 2 en hypertensie, allebei risicofactoren voor een ernstiger ziekteverloop van COVID-19
  • Mensen met obesitas hebben vaak een beperktere longfunctie en sneller last van kortademigheid. 
  • Obesitas verhoogt het risico op trombose. Uit recent onderzoek blijkt dat veel COVID-19 patiënten op de IC trombose en longembolieën ontwikkelen. 
  • Obesitas verstoort het immuunsysteem. 

Disbalans in immuunsysteem 
Vooral de laatste oorzaak – een verstoord immuunsysteem – is volgens Van Rossum een belangrijke factor. Van Rossum: ‘Buikvet is een orgaan, dat pro-inflammatoire hormonen als leptine aanmaakt. Het gevolg is een chronische laaggradige ontsteking, die niet alleen diabetes type 2 en hypertensie in de hand werkt, maar ook het immuunsysteem continu belast en uit balans brengt. Als er dan een virus langskomt, reageert het immuunsysteem minder goed. Dat betekent dat het virus zich sneller kan vermeerderen bij iemand met obesitas dan bij iemand met een gezond gewicht.   

Terugkijken webinar Obesitas en Covid-19

https://www.obpl.nl/terugkijken/

Wil je patiënt met leefstijl aan de slag? Denk dan aan de GLI (Gecombineerde Leefstijl Interventie).
Er kan namelijk nog steeds verwezen worden naar de GLI-aanbieders, in onderstaande link is alle informatie hierover te vinden. Verwijzing gaat via de huisarts, dus is het belangrijk om goed op de hoogte te zijn van de mogelijkheden die er zijn in de buurt: https://www.elaa.nl/wat-we-doen/overig/de-gli-in-amsterdam. Ook de infographic GLI is nu beschikbaar.

Rol van voeding
Welke rol speelt voeding? Deze vraag stelden we aan een diëtist van de ROHA. Het is bekend dat voeding een belangrijke rol speelt bij de gezondheid. Het COVID-19 virus maakt duidelijker dat gezonde voeding een positief effect heeft op de gezondheid. Wat ons opvalt is dat de huidige situatie een negatief effect kan hebben op de leefstijl en gezondheid van cliënten. In deze periode kunnen wij als diëtisten veel betekenen voor de COVID-19 risicogroepen, denk aan mensen met overgewicht/obesitas, het metaboolsyndroom, zoals Diabetes Mellitus en CVRM en ondervoeding (bij ouderen) en COPD.

Overgewicht/obesitas en het metaboolsyndroom zijn aan elkaar verbonden. De risico’s die bij overgewicht en obesitas ontstaan, zijn behalve de metabole verstoringen in het lichaam ook een verlaagde weerstand. Uit onderzoeken is gebleken dat vooral mensen met overgewicht, een verhoogde vetmassa en een relatief lagere spiermassa, na besmetting, heftiger klachten ervaren en langere de tijd nodig hebben om te herstellen van virussen en infecties.

Bij patiënten met het metaboolsyndroom kunnen de complicaties en risico’s nog verder oplopen. Denk bijvoorbeeld aan Diabetes Mellitus en CVRM-patiënten die te kampen hebben met allerlei factoren die een goede gezondheid compliceren, zoals eventueel medicatiegebruik, verminderde mobiliteit, mogelijke infecties en ontstekingen in het lichaam en vaak een hoog viscerale vetwaarde.  Het risico op een besmetting en een langer herstel kan hierdoor oplopen, wat vaak invloed heeft op de leefstijl en gesteldheid, wat weer kan leiden tot ontregelde bloedglucose, bloeddruk en cholesterolwaarden.

Als diëtisten kunnen wij helpen met gewichtsvermindering, met name vermindering in de buikomvang, het versterken van de weerstand en het verbeteren van de gezondheid. En bij metaboolsydroom ook het reguleren van de bloedwaarden om de risico’s op infecties en ontstekingen zoveel mogelijk te verminderen.

Bij ondergewicht (bij ouderen) en COPD is er vaak een tekort van inname aan energie en voedingsstoffen, wat leidt tot gewichtsvermindering en ondervoeding. Dit zorg niet alleen voor een verminderde weerstand, maar ook voor een groter risico op spiermassa vermindering. Hierdoor verhoogt de kans op besmetting, maar vertraagt ook het herstel na besmetting.

Infographic ondervoeding NVD
https://www.nvdietist.nl/images/NVD_NU/Ondervoeding/20200428_Infographic_NVD_ondervoeding_mantelzorg_en_ouderen_A4._DEF.pdf

Bij COPD gaat het om patiënten met een verminderde longfunctie en longcapaciteit. Vaak komt hierbij vermoeidheid, verminderde eetlust en zwakte voor, wat kan leiden tot een verminderde kwaliteit van leven, vermindering in zelfvertrouwen, eenzaamheid, sociaal isolement en een verhoogd risico op overlijden. Verwijs je naar de diëtist, dan moet dat altijd een combinatie zijn met de verwijzing naar de fysiotherapeut om de spieren te versterken.

Als diëtisten kunnen wij helpen bij het adviseren van de juiste voeding om het voedingspatroon weer volwaardig te krijgen. Vooral voldoende inname van energie en eiwitten is bij deze patiënten erg belangrijk om de spiermassa te laten toenemen en weer aan te sterken. Verder is het versterken van de weerstand  en het verbeteren van de kwaliteit van leven erg belangrijk. Voor sommige patiënten zijn deze doelen lastig te bereiken met de dagelijkse voeding. Ook in die situaties kan de diëtist helpen om de juiste drinkvoeding te adviseren en aan te vragen.
Gelukkig zijn er allerlei mogelijkheden om consulten te houden. Wij bieden op verschillende manieren consulten aan: videobellen, telefonische consulten en eventueel per mail.

Met een goede samenwerking tussen verschillende disciplines staan we sterk en hopen wij samen  goede hulp en kwaliteit te kunnen leveren aan de samenleving.

Tips voor thuis

Rol van stoppen met roken

Waarom juist nu stoppen met roken?
Ilona Statius Muller, huisarts en één van de initiatiefnemers van het Amsterdams Rookalarm:

Houd 1,5 meter tot de sigaret. Nu we in een rustiger vaarwater komen en mensen meer ruimte krijgen en minder angst ervaren is het tijd om in actie te komen. Waren veel mensen tijdens de lockdown verlamd door angst en durfden ze geen stappen te ondernemen, laat staan te stoppen met roken of te werken aan gezondere leefstijl, nu is daar het juiste moment voor. Naast het afstand houden is voor gezondheid de leefstijl: bewegen, gezond eten en niet roken. Grijp als praktijkondersteuner en huisarts de kans om patiënten aan te moedigen afscheid te nemen van de sigaret.

Leestip van Ilona
https://www.trimbos.nl/actueel/blogs/blog/hoe-onzin-over-roken-en-corona-de-wereld-in-komt

Aanbod Amsterdams Rookalarm
Kijk op het Amsterdams rookalarm voor digitale ondersteuning, alle aanbieders bieden momenteel digitale ondersteuning: Wat doen we?

Gratis webinars en e-learnings
Gratis webinar, Wanda de Kanter: https://stoppersclub.nl/

Andere SMR e-learnings: https://www.rookvrijezorg.com/toolkit/opleiding-en-training/

Daar vind je ook de e-learning van de Taskforce Rookvrije Start. Deze is nu tijdelijk gratis te volgen en is eigenlijk voor elke zorgverlener interessant, óók als je niet direct in de geboortezorg werkt.

Webinar Stoptober
De voorbereidingen voor de zevende editie van de landelijke campagne ‘Stoptober, 28 dagen niet roken!’ zijn begonnen! Net als in voorgaande jaren zal het Trimbos-instituut ook in 2020 de inzet van Stoptober via zorgprofessionals faciliteren. Wilt u meer weten over de invulling van Stoptober 2020 en uw rol daarin? Volg dan het webinar!

Op dinsdag 23 juni organiseert het Trimbos-instituut samen met Stoptober een webinar ‘Stoptober 2020’ van 11:00-12:00 uur. Sprekers zijn arts-epidemioloog Esther Croes (Trimbos-instituut), landelijk campagneleider Debbie Prijs (Stoptober) en verpleegkundig praktijkondersteuner Liset van Vreumingen (Huisartsenpraktijk Westerbork). In een uur praten zij u bij over het belang van Stoptober en vertellen zij meer over fabels rondom roken en corona. Ook brengen zij u op de hoogte van de ins & outs van Stoptober 2020 en geven zij een inspirerend voorbeeld van Stoptober in de praktijk.

Praktische informatie

  • Deelname is gratis.
  • Aanmelden kan hier.
  • In de week voorafgaand aan de webinar ontvangt u een deelnemerslink.
  • De webinar is als nascholing geaccrediteerd bij het Kwaliteitsregister Stoppen met Roken (1 punt).

Rol van meer bewegen
Dat bewegen gezond is weet iedereen, zitten is het nieuwe roken zoals ze ook wel zeggen.

Tijdens COVID-19 zijn er veel mensen minder gaan bewegen. Lees hieronder de mogelijkheden om toch ook thuis te blijven bewegen en als je dan wel een ommetje wil maken, gebruik dan de gelijknamige app van de Hersenstichting.

Binnen bewegen

Toch af en toe buiten bewegen
Ommetje app: buiten wandelen met de Ommetje app, te downloaden via de appstore.

Specifiek aanbod stadsdelen
Noord
Doras: www.gezond-noord.nl
Oost
www.fitinoost.nl
www.leefstijlnetwerkamsterdamoost.nl
Nieuw West
Vrouwenvaart
West
Fit in West
Westerpark
https://www.samenbeterwesterpark.nl/

Wil je patiënt zijn leefstijl niet veranderen?
Is je patiënt nog niet klaar om zijn leefstijl te veranderen? Zijn er obstakels als financiële problemen, eenzaamheid, neerslachtigheid? Denk dan aan Welzijn op recept: https://welzijnopreceptamsterdam.nl/ of bijvoorbeeld aan de POH GGZ.

Digitale ondersteuning om patiënten te helpen lekkerder in hun vel te komen
Lekkerinjevel.Amsterdam is een nieuwe website en een initiatief van SamenBeter, Arkin en Therapieland, in samenwerking met de ROHA, GGD en Wikiwijk. Neem eens een kijkje om te zien hoe deze website je patiënten zou kunnen ondersteunen hierbij. https://www.lekkerinjevel.amsterdam/

Delen: